رودخانه ها، آبشارها، چشمه ها

مهم ترين منبع آب هاي سطحي در استان زنجان رودخانه هاي دايمي و فصلي هستند . رودخانه هاي قزل اوزن ، زنجان رود ، ابهررود و شاهرود را مي توان مهم ترين رودهاي دايمي اين استان دانست. رودخانه قزل اوزن از كوه هاي چهل چشمه كردستان و همدان سرچشمه گرفته و در نزديكي منجيل به شاهرود پيوسته و با نام سفير رود به درياي خزر مي ريزد. زنجان رود نيز در حوزه آب ريز قزل اوزن قرار داشته و با جهتي جنوب خاوري، شمال باختري به رودخانه قزل اوزن مي پيوندد. رودخانه قزل اوزن علاوه بر اهميت اقتصادي بالايي كه دارد به دليل پرآبي، زيبايي و طولاني بودن مسير خود يكي از مهم ترين روخانه هاي زنجان است كه در زمينه جاذبه هاي گردشگري نيز اهميت زيادي دارد. به بركت آب فراوان باغ هاي زيبا و سرسبز بسياري در مسير اين رودخانه به وجود آمده كه منظره بسيار زيبايي به حومه شهر زنجان داده است به طوري كه در تمام سفرنامه هاي جهانگردان و مستشرقين از اين رودخانه و زيبايي و سرسبزي مناطق اطراف آن ياد شده است. مسير رودخانه قزل اوزن يكي از مهم ترين تفرجگاه هاي اهالي زنجان و مناطق اطراف آن يكي از باصفاترين استراحت گاه هاي مسافران مسير شمال باختر كشور است. خرا رود از كوه هاي قره داغ در خدابنده سرچشمه گرفته و در محل آبگرم واقع در جاده قزوين به همدان جريان مي يابد و پس از پذيرا شدن رودخانه هاي آوه، گلنجين، شور و كردان با نام رود شور ادامه مسير مي دهد و سپس در شهريار با رودخانه كرج ادغام شده و به همان نام به طرف درياچه حوض سلطان قم جريان مي يابد. ابهر رود نيز يكي ديگر از رودهاي جاري در اين استان زيبا است كه از حوالي سلطانيه سرچشمه گرفته و با جهت شمال باختري ، جنوب خاوري، پس از مشروب ساختن ابهر، هيدج، صايين قلعه و خرم دره به تاكستان رسيده و آب تعداد زيادي از روستاهاي دو دانگه را تامين مي سازد. رودخانه هاي سجاس، آيدوغموش، تالوار، شاري چاي، قرانقو و گاميش چاي از حوزه آبريز قزل اوزن و رودخانه تهم از حوزه آبريز زنجان رود از ديگر رودخانه هاي مهم استان هستند كه تقريبا در تمام مناطق استان جريان دارند. در مجموع 21059 كيلومتر از كل مساحت استان زنجان را كه حدود 22164 كيلومتر مربع برآورد شده است، حوزه آبخيز قزل اوزن يا سفيد رود كه خود وسعتي در حدود 6/5 ميليون هكتار دارد، در بر مي گيرد. به طور كلي در سطح استان زنجان دو آبخيز اصلي كه از آبخيزهاي فرعي متعدد تشكيل شده اند وجود دارد . حوزه اول كه حوزه آبخيز قزل اوزن يا سفيد رود است، با وسعتي معادل 56200 كيلومتر بخش هاي مركزي، جنوب باختري، باختر و شمال استان زنجان را در بر گرفته است. رودخانه هاي اصلي به نام هاي قزل اوزن و شاهرود كه پس از به هم پيوستن در منطقه منجيل (محل سد سفيد رود) رودخانه سفيد رود را به وجود مي آورند، درحوزه آبخيز سفيد رود جاري هستند. براساس مطالعات انجام شده مقدارآب سالانه رودخانه هاي قزل اوزن و شاهرود و شاخه هاي عمده آن ها به طور متوسط برابر با 925/5 ميليارد متر مكعب درسال است كه نزديك به 2/4 ميليارد متر مكعب آن مربوط به رودخانه قزل اوزن و بقيه مربوط به رودخانه شاهرود است. حوزه بعدي، حوزه ي آب خيز رودخانه شور است كه از آب خيزهاي رودخانه ابهرود ، حاجي رود، خرا رود و آوچ چاي تشكيل شده است. به طور كلي رودهاي دايمي استان زنجان عبارتند از: انگوران چاي (به درازاي 50 كيلومتر)، اوزون دره (به درازاي 50 كيلومتر ) ، چمل گين (به درازاي 20 كيلومتر)، حلب (به درازاي 40 كيلومتر ) ، خويين (به درازاي 30 كيلومتر)، كاكا (به درازاي 30 كيلومتر ) ، سياوه رود (به درازاي 25 كيلومتر ) ، شورفشاپور (به درازاي 420 كيلومتر)، علي جولاچاي (به درازاي 12 كيلومتر) و قلعه چاي (به درازاي 60 كيلومتر). مهم ترين رودخانه هاي فصلي استان زنجان عبارتند از : آب بر (به درازاي 25 كيلومتر ) ، آب لار (به درازاي 20 كيلومتر ) ، آق زوج چاي (به درازاي 32 كيلومتر ) ، آقبلاغ چاي (به درازاي 17 كيلومتر)، التماس دره سي (به درازاي 15 كيلومتر ) ، الله لوچاي (به درازاي 20 كيلومتر)، اوزون دره گوجه قيه (به درازاي 32كيلومتر ) ، بيزينه رود (به درازاي 75 كيلومتر)، بيوك چاي (به درازاي 25 كيلومتر)، تخته يورد (به درازاي 30 كيلومتر)، تلخه رود زنجان (به درازاي 6 كيلومتر ) ، چسب (به درازاي 32 كيلومتر)، دربند(به درازاي 12 كيلومتر)، سارمساقلو (به درازاي 33 كيلومتر)، سهرين (به درازاي 30 كيلومتر)، سيلاب گميش آباد (به درازاي 20 كيلومتر ) ، سجاس رود (به درازاي 60 كيلومتر)، سرابند (به درازاي 44 كيلومتر ) ، شورهمدان (به درازاي 120 كيلومتر)، شوراب (به درازاي 18 كيلومتر ) ، شورچاي (به درازاي 35 كيلومتر ) ، شورسهرورد (به درازاي 45 كيلومتر)، قره چاي (به درازاي 44 كيلومتر ) ، قره قوش (به درازاي 40 كيلومتر ) ، قلات (به درازاي 33 كيلومتر)، گورگورچاي (به درازاي 4 كيلومتر)، لجام گير(28 كيلومتر ) ، لوان چاي (به درازاي 23 كيلومتر) و ميرجان سويي (به درازاي 40 كيلومتر). اين رودخانه ها در مناطق مختلف استان از جمله شهرستان هاي ابهر، ماه نشان، زنجان، ايجرود، طارم و خدابنده و در روستاها و بخش هاي مختلف اين منطقه جاري هستند. وجود رودخانه ها و ريزابه هاي فراوان در منطقه سبب احداث دو سد مهم گاوازنگ و تهم در زنجان شده است. اين سدها كه در شمال شهر ساخته شده اند وظيفه تامين آب آشاميدني پرجمعيت ترين شهر استان زنجان را به عهده دارند و علاوه بر آن درياچه هاي مصنوعي پشت اين سدها ارزش تفريحي و تفرجگاهي نيز به آن ها داده است. آب هاي زير زميني استان زنجان به علل گوناگوني از جمله بافت خاك ها، نوع آب و هوا و ميزان بارش غني هستند و از نظر تامين منابع آبي اهميت زيادي دارند. بيش تر روستاهاي اين استان از آب هاي زيرزميني به صورت حفر چاه ها و كاريزها استفاده مي كنند. چشمه هاي معدني استان به دو صورت چشمه هاي آب گرم معدني و چشمه هاي آب سرد معدني شكل گرفته اند. از اين ميان بيش تر چشمه هاي آب گرم از نظر جاذبه هاي گردشگري داراي اهميت هستند. اين چشمه ها با عبور از لايه هاي آهكي زيرزميني و اختلاط با گازهاي گوگردي از درجه حرارت بالايي برخوردار شده و به خاطر داشتن كيفيت گوگردي و آهكي به عنوان داروي شفابخش امراض رماتيسمي مورد استفاده قرار مي گيرند. نكته جالب در مورد چشمه هاي استان اين است كه پس از زلزله سال 1369 و ايجاد دگرگوني در لايه هاي زيرزميني، بر درجه حرارت آب هاي گرم معدني در سطح استان افزوده شده است . چشمه آب گرم وننق در نزديكي روستاي وننق در 30 كيلومتري جاده سهرين به باختر زنجان، چشمه آب گرم ابدال در 30 كيلومتري جنوب باختري زنجان در نزديكي روستاي ابدال، چشمه آب گرم گرماب در 60 كيلومتري خدابنده در حومه روستاي گرماب، چشمه آب گرم قنيرجه در 10 كيلومتري روستاي علم كندي شهرستان ماه نشان، چشمه آب گرم احمد آباد در جنوب باختري منطقه حفاظت شده انگوران و در15 كيلومتري معدن سرب انگوران واقع در شهرستان تكاب در استان آذربايجان باختري برخي از چشمه هاي آب گرم معدني استان زنجان هستند كه علاوه بر خواص دارويي و درماني از اهميت توريستي نيز برخوردار است. چشمه هاي آب سرد معدني استان زنجان داراي تركيبات گوگردي، منيزيمي و زاج هستند. اين آب ها گازدار بوده و به عنوان دافع سنگ كليه مورد استفاده قرار مي گيرند. مهم ترين چشمه هاي آب سرد استان را آب معدني الله بلاغي واقع در 50 كيلومتري شمال زنجان و حومه روستاي ماهان در شهرستان طارم و چشمه آب معدني عمقين در 15 كيلومتري لوشان در جاده سيروان شهرستان طارم تشكيل مي دهند. از اين رو مي توان گفت تمام مناطق استان زنجان به لحاظ وجود منابع آب داراي اهميت بوده و از اين لحاظ غني است . آبشار شارشار تنها آبشار شناخته شده در زنجان است كه در منطقه تهم، در شمال باختري شهر زنجان واقع شده است. اين آبشار كه به طرز بسيار زيبايي در ميان سنگ هاي صخره اي قرار گرفته است، حدود 5 كيلومتر با درياچه مصنوعي سد تهم فاصله دارد و دسترسي به آن با يك كوهنوردي يك ساعته امكان پذير است .